Metody i formy pracy z sześciolatkami

Zarówno cele, jak i treści wychowania i kształcenia zawarte w pro­gramie są nierozerwalnie związane i uzależnione od sposobu ich rea­lizowania. Metody — czyli systematycznie stosowane sposoby postę­powania i organizowania działalności wychowawczej przesądzają o wynikach, ich zakresie i trwałości. Można więc powiedzieć, że o sku­teczności programu decyduje dobór metod i form stosowanych w przed­szkolnej grupie. Aby nasze oddziaływanie okazało się w pełni efektywne, nauczy-ciel-wychowawca powinien uwzględniać te cechy, które dominują i przesądzają o formach aktywności przeżywania i myślenia dzieci w danym wieku. Stosowane metody muszą więc pozostać w zgodzie z potrzebami ruchu i aktywności przejawianej przez dzieci o różno­rodnych działaniach, z charakterystycznym emocjonalnym zabarwie­niem ich spostrzeżeń i myśleniem konkretno-wyobrażeniowym, z za­potrzebowaniem na osiąganie wymiernych widocznych sukcesów. Tendencje naśladowcze i duża sugestywność dzieci w wieku przed­szkolnym, plastyczność ich psychiki, wrażliwość i zmienność nastrojów, nieustanna ciekawość, nastawienie na poszukiwanie nowości, przyjem­ności i potrzeba przeżyć afirmatywnych — to cechy, ukierunkowujące wychowawcę w doborze metod kształtowania postaw, przekazywania informacji i przyswajania umiejętności. Metody wychowania i kształcenia dzieci 6-letnich określone są również przez podstawowe zadanie placówek wychowania przedszkol­nego, którym jest kierowanie ogólnym rozwojem dzieci, jego sferą fizyczną, emocjonalno-społeczną i umysłową. Wychowanie przed­szkolne służy kształtowaniu osobowości dziecka oraz rozwijaniu określonych funkcji i dyspozycji, które warunkują optymalne możli­wości jego dalszego rozwoju i efektywnej nauki. Proces wychowania w przedszkolu, zawierając w sobie elementy kształcenia, nie wy­dziela ich jako autonomiczne dziedziny wiedzy — przedmioty, dys­cypliny. Jest to jedna z pierwszorzędnych cech przedszkolnego wy­chowania, którego specyfika polega na jednoczesnym realizowaniu różnych celów zawartych w poszczególnych hasłach programu. Jeśli np. podejmujemy zadanie zbliżania dzieciom charakterys­tycznych cech rodzinnego krajobrazu, przewidzieć trzeba z góry, że to ogólne hasło nasycimy bardzo różnorodną treścią, z zastosowaniem rozmaitych metod i form postępowania. Zgodnie z potrzebami dzieci, nauczycielka stworzy przede wszystkim możliwości swobodnej zaba­wy, nieskrępowanego obcowania dzieci z przyrodniczym otoczeniem i podejmowania rozmaitej działalności. Postępowanie takie ma na celu fizyczne, ruchowe i uczuciowe zbliżenie dzieci do otaczającego ich pejzażu, jego charakterystycznych cech. Własne doświadczenie — je­szcze intuicyjne — zawierające się w bezpośrednim wielozmysłowym spostrzeganiu stanowi bowiem pierwszy, podstawowy etap poznania, odczuwania i uczenia się w działaniu. Będzie to postępowanie zgodne z rozwojem psychicznym 6-latka, którego spostrzeżenia są jeszcze ogólnikowe, powierzchowne i uczuciowo zabarwione, a potrzeba ruchu i działania jest przemożnym źródłem myślenia i odczuwania. W ślad za zabawą i okazjonalnym, emocjonalnym poznawaniem pójdą zadania, prace, rozmowy, wspólnie organizowane gry, pokazy, żywe słowo nauczycielki, plastyczna działalność dzieci czy wykorzystanie ilustracji. Wszelkie te sposoby działania wychowawczego tworzą proces, w efekcie którego 6-letnie dzieci wytwarzają sobie dość pełne i bogate wyobrażenie nie tylko o krajobrazie rodzinnej miejscowości, ale o charakterze przyrodniczego środowiska w najbliższym otocze­niu. Wyobrażenie to zawiera nie tylko obraz rzeczywistości, ale i.sto­sunek uczuciowy do niej; łączy się z określonym zasobem wiadomości i konkretnych umiejętności związanych z pracą i działaniem praktycz­nym, a także ze słownym określaniem pojęć, zjawisk czy charakterys­tycznych właściwości. Przykład ten świadczy o współzależności i konieczności stosowania różnych metod w procesie kształtowania postaw dzieci w wieku przed­szkolnym, ich umiejętności i zasobu wiadomości. Zakres treści pro­gramowych, ujętych w poszczególne hasła wyznacza kierunki i ramy działania dziecka, określając często również zamierzone efekty rocz­nego oddziaływania wychowawczego. Jednakże ten sam materiał pro­gramowy może być realizowany lepiej lub gorzej, wręcz bardzo dobrze lub zupełnie niewłaściwie. O tym właśnie decydują metody, którymi posłuży się nauczyciel. Podstawową zasadą realizowania treści programu jest tworzenie klimatu pozytywnej motywacji dzieci, a co za tym idzie ich własnej aktywności w działaniu, mówieniu i myśleniu, przeżywaniu, poszu­kiwaniu i utrwalaniu tego, co już zdołały opanować i przyswoić. Tak więc naczelną metodą znajdującą zastosowanie we wszelkich formach pracy z 6-latkami jest metoda czynna polegająca na orga­nizowaniu wielostronnego działania dziecka. Wyróżniamy kilka od­mian tej metody, które łączy wspólny element czynnej i zaangażowa­nej postawy dziecka, a różni typ aktywności i źródło jej motywacji. Są to: metoda samodzielnych doświadczeń dziecka, metodą zadań stawianych mu do wykonania, metoda ćwiczeń utrwalających wcześniej nabyte umiejętności. W stosowaniu metod czynnych koncentrujących się na działaniu dzieci, nauczyciel posługuje się żywym słowem, rozmową, opowiada­niem, objaśnieniem, instrukcją, a także pokazem, przykładem, wzorem. Wymienione wyżej metody oddziaływania wychowawczego, zwane słownymi i oglądowymi, zazwyczaj podporządkowane są metodom czynnym, towarzyszącym im i uzupełniającym. W sytuacji samodziel­nego doświadczenia dzieci słowo i pogląd bywa dodatkową inspiracją do działania; podczas wykonywania zadań stanowią rolę przewodnika, informacji, wskazówki koncentrującej uwagę; przy ćwiczeniach utrwa­lających pełnią funkcję instrukcji i wzoru. Choć przeważnie meto­dy słowne i oglądowe służą metodom czynnym, stanowiąc w prak­tyce przedszkolnej nierozdzielną z nimi jedność, bywają niekiedy sytuacje, w których żywe słowo lub pokaz dominują. Dzieje się tak wówczas, kiedy np. nauczyciel stawia sobie za cel przekazanie wycho­wankom utworu literackiego: baśni, wiersza, tekstu piosenki, lub gdy wspólnie z dziećmi naradza się, umawia, planuje, rozmawia. Słowo ma także zasadnicze znaczenie podczas wydawania poleceń, zakazów, wyrażania pochwał lub tłumaczenia trudnych dla dzieci zagadnień. Podobnie metody oglądowe oparte na bezpośrednim spostrzega­niu drogą wzrokową i słuchową eksponujemy wówczas, kiedy odbiór wizualny lub słuchowy jako bodziec inspirujący aktywność umysłową i emocjonalną pośredniczy w dziecięcym działaniu. Będą to wszelkie pokazy, udostępnianie dzieł sztuki plastycznej, ich reprodukcji, fo­tografii, ilustracji, przedstawień kukiełkowych i przezroczy, a także obcowanie z muzyką, słuchanie utworów muzycznych. Niezmiernie ważną pozycję stanowi również codzienne, stałe oddziaływanie wzoru postępowania samej nauczycielki. Jej sposób zachowania i mówienia, ton zwracania się do dzieci, do innych dorosłych, rodzaje reakcji, ruchy, wygląd zewnętrzny — mają niezwykle ważny wpływ na kształ­towanie się postaw dziecięcych. Jest ona z reguły autorytetem dla 6-latków, toteż nieraz zupełnie nieświadomie będą naśladować jej charakterystyczny sposób bycia i traktowania innych. Ta żywa tendencja do naśladownictwa i identyfikacji stwarza także duże możliwości oddziaływania na postawy dzieci za pośrednic­twem bohaterów utworów literackich, czy aktualnych wydarzeń. Opo­wiadania, charakteryzowanie przez dzieci postępowania poszczegól­nych osób, wyciąganie wniosków, ilustrowanie wybranych postaci z bajek i opowiadań pomaga w kształtowaniu dziecięcych ocen i ich stosunku do takich cech jak: odwaga, uczciwość, pracowitość, dobroć,, opiekuńczość itp.

Both comments and pings are currently closed.
This theme is sponsored by