Wiek przedszkolny

Wiek przedszkolny to okres kształtowania się zasadniczego pionu osobowości, to np. okres wdrażania dziecka do permanentnego ucze­nia się przez budzenie jego zainteresowań środowiskiem społecznym i przyrodniczym, a przede wszystkim przez kształtowanie postaw społeczno-moralnych. Dziecko 6-letnie powinno w wyniku tych wpły­wów przeżywać radość z sukcesu, a jednocześnie zdawać sobie sprawę, jak szeroki jest zakres wiedzy, który zdobywa się krok po kroku wy­trwałą pracą i przezwyciężaniem napotykanych trudności. Pogodna atmosfera w placówce przedszkolnej, życzliwość nauczy­ciela, jego pomoc w trudnościach, jego wiedza o przeżyciach dziecka, umiejętność roztoczenia rzeczowej opieki nad zdolniejszymi i mniej zdolnymi wykazującymi opóźnienia, nad chętnymi i niechętnymi do pracy — oto niezbędne atrybuty zabiegów pedagogicznych omawia­nych w kolejnych stronacg. Treści, stanowiące podstawę metodycznego oddziaływania, za­warte są w części ogólnej publikacji, głównie w stronach opracowa­nych przez dr H. Nartowską, mgr E. Kubrakową, doc. M. Jakowicką. Głównym tematem tych stron są właściwości psychofizyczne 6-latka (w odróżnieniu od młodszego i starszego wieku) oraz zróż­nicowane warunki środowiskowe, w jakich rozwija się jego osobowość. Strony te dostarczają nauczycielowi-wychowawcy podstawo­wych wiadomości, które są niezbędne w toku podejmowania praktycz­nej działalności z każdym dzieckiem, z zespołem i z całą grupą. Treści tych stron powinny pomagać nauczycielowi w organizowaniu procesu dydaktyczno-wychowawczego, planowaniu problematyki, a następnie w stosowaniu odpowiednich kierunków metodycznych i wy­borze form pracy — zależnie od charakterystycznych właściwości dziecka przebywającego w danym środowisku. Pracę z 6-latkami można określić jako przysposobienie do podjęcia nauki w szkole, a więc osiągania dojrzałości szkolnej i rozwijania za­interesowań tym, co będzie przedmiotem nauki, organizowanie spo­łecznych kontaktów (z nauczycielem, z kolegami) w nowych warun­kach, wymagających podporządkowania się regulaminowi szkoły. Aktywność psychiczna dziecka przedszkolnego musi przekształcać się w aktywność ucznia klasy I, skłonność do zabawy — w skłonność do wytrwałej, uporządkowanej (bo dobrze zorganizowanej) pracy samodzielnej i pod kierunkiem dorosłych osób — nauczyciela, ro­dziców. W procesie tych przemian ważną sprawą staje się kształtowa­nie motywacji do przezwyciężania trudności, jakich może dostarczyć uczniowi klasy I nauka i nowa organizacja życia społecznego. Powierzenie wychowaniu przedszkolnemu pełnienia funkcji pro­filaktycznej, kompensacyjnej, stymulującej wyznacza kierunki pracy nauczyciela, oczywiście na podstawie rozpoznawania właściwości psychicznych każdego dziecka, jego postępów w osiąganiu wyników pod wpływem przebywania w grupie przedszkolnej, a więc pod wpły­wem procesu nauczania i procesu uczenia się. Na-tym właśnie polegać będzie wielostronne kształcenie naszego 6-latka realizowane: a) w działaniu, b) w przeżyciu emocjonalnym — w zainteresowaniach po­zwalających rozwijać procesy intelektualne, przezwyciężać napotykane trudności, oceniać właściwie sukcesy, c) w poszukiwaniu i odkrywa­niu tego co nowe w zorganizowanej przez nauczyciela sytuacji lub przypadkowo dostrzeżonej w otoczeniu, d) w informacjach podawa­nych przez nauczyciela — jako „gotowe” wiadomości — oczywiście w jak najmniejszym wymiarze, a więc dotyczące niezbędnych elemen­tów wiedzy, nie dających się dostarczyć przez wyżej wymienione kie­runki postępowania. Nauczyciel dzieci 6-letnich musi znać bardzo dobrze program wychowania przedszkolnego (nie tylko program dla 6-latków!) i pro­gram klasy I, co pozwoli mu na efektywną pracę w przysposabianiu wychowanków do podjęcia nowych zadań. W żadnym razie nie należy w pracy z 6-latkami posługiwać się podręcznikami klasy I. Można by jedynie w czerwcu jednorazowo pokazać niektóre książki, a zwła­szcza ilustracje, tak jednak, aby posłużyły one jako stymulator pod­jęcia nauki w szkole. Można również ukazać w tych książkach to, czego „jeszcze nie umiemy odczytać, rozwiązać, ale na pewno na­uczymy się tego właśnie w szkole”. Vademecum nie może spełniać roli jedynego przewodnika w pracy nauczyciela. Należy sięgnąć do bogatszych w treść opracowań meto­dycznych, do publikacji omawiających psychiczne i fizyczne właści­wości dziecka, środowiskowe zróżnicowania. Umożliwi to zorganizo­wanie pracy kompensacyjnej, wyrównującej niedobory i zaniedbania środowiskowe. W tym zakresie jedną z ważniejszych spraw jest zaopatrzenie od­działu przedszkolnego w odpowiednie meble i celowo dobrane środki dydaktyczne—zabawki, gry dydaktyczne, a zwłaszcza książki. Dzieci ze środowisk wiejskich trzeba w różnorodny sposób kon­taktować z ilustracją (która stanowi swoisty obraz, znak graficzny odzwierciedlający konkret), ze słowem drukowanym — symbolem treści, z żywą, poprawną, wyrazistą mową nauczyciela — potoczną i literacką, artystyczną. Nie czytanie utworów literackich, lecz opo­wiadania wyodrębniające obrazy i łączące je w całość, recytacje poezji z pamięci, tzn. uwzględniające bezpośredni kontakt ze słuchaczem oto sposoby zbliżania dziecka do książki, kształtowania motywacji w pokonywaniu trudności w nauce czytania. Wśród innych środków dydaktycznych ważną rolę odgrywają gry dydaktyczne, których wykorzystanie sprzyja przejściu dziecka do pewnych form lekcji szkolnej. Celowe wykorzystanie zabawek i środków dydaktycznych wymaga od nauczyciela doskonałego uporządkowania tych materiałów, tak aby istotnie służyły one celowemu i systematycznemu oddziaływaniu na przysposobienie dziecka do pracy w klasie I. Prace plastyczne, a zwłaszcza konstrukcyjne — to cenny środek rozwijania wyobraźni, koordynacji procesów poznawczych i rucho­wych — tak niezbędnych w ogólnym rozwoju 6-latka i w przygoto­waniu go do zajęć o charakterze dydaktycznym. Elementy dydaktyki — nauka czytania, przyswajanie pewnych pojęć matematycznych, przygotowanie do pisania nie mogą mieć charakteru lekcji, ponieważ występują one w toku różnego typu zajęć, zabaw, a nawet dokonywania czynności porządkowych (np. odczyty­wanie imion dzieci w szatni, niektórych nazw potraw — podczas posiłku). Odkodowanie znaku graficznego wzbogaca zabawy, infor­muje o sposobach zachowania się, działania. Zabawy sprzyjają prak­tycznemu porównywaniu zbiorów, określaniu ich liczebności, zorga­nizowanemu działaniu. Znak graficzny (wyraz, cyfra) stymuluje zain­teresowanie dzieci życiem w środowisku społecznym, a jednocześnie rozwija procesy poznawcze — umiejętność porównywania, spostrze­gania, wyobrażania, koncentrowania uwagi, zapamiętywania tych tre­ści, które on reprezentuje. W ten sposób odkodowanie znaku rozwija myślenie konkretno-wyobrażeniowe wprowadzając elementy myślenia abstrakcyjnego — pojmowanie symbolu. W tym procesie ważną spra­wą staje się dostarczanie każdemu dziecku takich zadań, aby mogły one kończyć się przeżywaniem sukcesu, a w żadnym razie nie prowa­dziły do nudy, znużenia, a co gorsze — do stresów spowodowanych niepowodzeniem. Zbyt duża liczba znaków (np. wyrazów, liter, cyfr), zbyt duże trudności w odczytywaniu, dokonywaniu pewnych działań matema­tycznych może zniechęcić 6-latka do nauki w szkole, a nawet do zajęć przedszkolnych, w których zadania nie wiążą się z emocjonalnym prze­życiem, nie dają się zastosować w zbiorowej, ciekawej zabawie lub grze z wynikami. Punktem wyjścia np. w nauce czytania musi być cały wyraz, który przecież reprezentuje jakąś treść, a nie litera lub sylaba, która oddzielnie nie ma dla dziecka żadnego znaczenia, a włączona do ca­łego wyrazu staje się ważnym czynnikiem odróżniania jednego znaku od drugiego, jednej treści od innej. Przechodzenie dziecka do anali­zy wzrokowo-słuchowej to proces indywidualny, wymagający takiego tempa, jakie podyktuje rozwój procesów poznawczych. Pośpiech lub wstrzymywanie aktywności dziecka w tej dziedzinie — gwoli „marszu” jednym frontem, tj. jednostki pracy z całą grupą — jest szkodliwy ze względu na postawy „czytelnicze” — zainteresowanie słowem dru­kowanym i dążenie do samodzielnego odkodowania tekstu, tzn. czy­tanie z jednoczesnym zrozumieniem jego treści. Odrywanie techniki czytania od pojmowania treści tekstu, słowa drukowanego kształtuje nawyk czytania bez pojmowania znaczenia znaku, a przezwyciężanie tego nawyku jest trudne i trwa częstokroć przez długie, długie lata, zniechęcając czytelników lub opóźniając tempo czytania. W oddziałach przedszkolnych szczególną uwagę należy zwrócić na psychiczne właściwości dziecka 6-letniego, którego myślenie roz­wija się pod dużym oddziaływaniem procesów emocjonalnych — po­budzania lub hamowania zainteresowań lub zniechęcenia, nudy. Nie­właściwymi metodami pracy można na długie lata zniweczyć moty­wację do pokonywania trudności w samodzielnym czytaniu tekstów oraz w toku dokonywania pewnych matematycznych „operacji” opartych na praktycznym samodzielnym działaniu. Metoda poszu­kiwania — odkrywania sprzyja w dużym stopniu uczeniu się dzieci 6-letnich i osiąganiu wyników dających się zastosować w działaniu, w zabawie wzbogaconej nowym stymulatorem — odkodowanym zna­kiem graficznym, umiejętnością porównywania liczebności zbiorów, odczytywania wyrazów zróżnicowanych układem liter, co wiąże się ze zróżnicowaniem treści. Vademecum informuje nauczyciela o sposobach kształtowania społeczno-moralnych postaw dziecka w toku współdziałania z rówieśni­kami oraz w toku nabywania umiejętności wykrywania problemu nau­czyciela, realizacji wspólnie podjętych umów, co prowadzi do pod­porządkowania się w przyszłości regulaminowi szkolnemu — jako czynnikowi ładu w życiu społecznym, a powoduje doznawanie przyjemności w środowisku kolegów i poczucie bezpieczeństwa. Dużą rolę odgrywa w tej dziedzinie współpraca z rodzicami, która jest podstawą kształtowania środowiska wychowującego. Zwła­szcza w ogniskach wiejskich, obejmujących niewielką liczbę dzieci w ciągu małego wymiaru godzin pobytu w placówce, środowisko wychowujące ma duże znaczenie, ponieważ przedłuża oddziaływanie pedagogiczne na rozwój psychiczny dziecka oraz dostarcza dorosłym wiadomości o celowych sposobach kształtowania osobowości przy­szłego ucznia klasy I. Przykłady pracy nauczyciela z dziećmi wdrażają rodziców do umiejętnego postępowania z nim na terenie domu, pod­kreślają znaczenie stosowanych swoistych form pracy — zajęć i za­baw podnoszących poziom rozwojowy dziecka, ukazują właściwości psychiczne, tak różne od właściwości dzieci starszych, a tak ważne dla przyszłego ucznia. Praca nauczyciela w ognisku wiejskim ma sze­roki zakres oddziaływania i sięga poprzez dziecko do uświadomienia rodzicom ich roli w kształtowaniu jego osobowości. Jak stwierdzają badania, ognisko dziecięce uczy rodziców nie tylko jak wychowywać dzieci, lecz również zachęca do podnoszenia własnej kultury i kultury środowiska przez umuzykalnienie, środki masowego przekazu, organizowanie imprez, pokazów sztuki dziecka, uświada­mianie sobie — jak szeroki może być zakres uzdolnień i zainteresowań. Część druga Vademecum (szczegółowa) zawiera rozważania doty­czące metod stosowanych w różnych dziedzinach oddziaływania. Naj­ważniejsze zasady w realizowaniu tych różnorodnych problemów to zasada indywidualizacji procesu wychowawczo-dydaktycznego oraz zasada integracji kierunków oddziaływania. Każde dziecko ma swoje drogi rozwoju: jednemu trzeba pomóc w osiąganiu równo­wagi emocjonalnej, zlikwidować zahamowanie, pobudzić własną aktywność, innemu — dostarczyć odpowiednich środków dydaktycz­nych, usprawnić umiejętność porównywania, dokładniejszego spo­strzegania, przewidywania skutków, pojmowania przyczyn zaobserwo­wanego zjawiska, a jeszcze innemu więcej czasu poświęcić na ćwiczenia poprawnej artykulacji dźwięków mowy, słuchu fonetycznego, pojmo­wanie treści ilustracji, opowiadania, umiejętności komunikatywnego wypowiadania się w słowie, ekspresji w pracach plastycznych, w śpie­wie. Są również dzieci niesprawne ruchowa, którym trzeba pomóc w koordynacji ruchowej, w sprawnym wykonywaniu ćwiczeń rucho­wych, manualnych, a zwłaszcza manualistycznych, niezbędnych w przysposobieniu do nauki pisania. Oprócz zajęć ze wszystkimi dzieć­mi, w toku których jednak indywidualizujemy zadania, organizujemy pracę z poszczególnym dzieckiem, mając na celu wyrównywanie do­strzeżonych niedociągnięć, kształtowanie motywacji do pokonywania trudności przez budzenie „poczucia sukcesu”, co jest niezbędne w o-siąganiu pozytywnych wyników w procesie wychowawczym małego dziecka. Zasada integracji w pracy z 6-latkami polega na łączeniu elemen­tów z różnych dziedzin programowych, różnych kierunków oddziaływania dydaktyczno-wychowawczego w jednym zajęciu, w jednej za­bawie. W przedszkolu nie ma barier między poszczególnymi działami programowymi: np. ćwiczenia z zakresu mowy łączymy z wycieczką mającą na celu poznawanie środowiska, pracy ludzi, a jednocześnie w toku rozmowy na ten temat wzbogacamy słownictwo, umiejętność komunikatywnego wypowiadania się, stosowania konstrukcji składnio­wych, włączamy do zajęcia ćwiczenia ruchowe ilustrujące jakiś do­strzeżony fakt, przypominamy znaki graficzne dostrzeżone w oto­czeniu itp. Zajęcie to nie lekcja szkolna, to zintegrowana tematem wielostronnie przemyślana praca z dziećmi, zróżnicowana rozwijaniem ekspresji przeżyć, procesów poznawczych oraz dążeniem do kształtowania społecznych form zachowania się. Rozważania zawarte w części ogólnej Vademecum dotyczą właściwości psychicznych dziecka 6-letniego. Omówiono naj­bardziej zasadnicze problemy metodyki wychowania przedszkol­nego. Czytelnikowi należy doradzić rozszerzenie i pogłębienie tych informacji i wskazań przez czytelnictwo publikacji, choćby wymie­nionych w literaturze przedmiotu oraz przez własne doświadczenia i rozważanie tak ważnego problemu, jakim jest wychowanie i naucza­nie (uczenie się) małego dziecka u progu szkoły. Vademecum to doraźna pomoc: niezbędne jest dalsze poszukiwa­nie efektywnych sposobów oddziaływania na same dziecko, jak i na jego środowisko.

Both comments and pings are currently closed.
This theme is sponsored by