Twórczość plastyczno-konstrukcyjna

Działalność plastyczno-konstrukcyjna rozwija twórczą inicjatywę dziecka, pomysłowość, wiarę we własne siły, a więc cechy bardzo cenne w życiu. Równocześnie pobudza rozwój umysłowy i emocjonal­ny, usprawnia ręce dzieci, stanowi teren ich artystycznych, a także technicznych doświadczeń. Stosowanie różnych technik plastycznych przyczynia się do peł­niejszego rozwoju twórczych uzdolnień dzieci. Trzeba więc udostęp­nić im nie tylko rysunek, ale także malowanie, układanki z różnych elementów, lepienie, wycinanie, konstruowanie z klocków i innych materiałów.Rysunek, w porównaniu z malowaniem, lepieniem i wycinaniem, umożliwia dziecku przedstawienie bogatszej treści, pełniejszej akcji, interesujących szczegółów. Dobrze będzie je zachęcać do rysowania z rozmachem i posługiwania się różnego koloru kredkami. Przy malowaniu, które stwarza szerokie pole dla kolorystycznych doświadczeń, dzieci powinny swobodnie posługiwać się plamą, do­konując prób mieszania różnego koloru farb. Układanki rozwijają szczególnie poczucie rytmu, symetrii, zdol­ności dekoracyjne. Podobną rolę spełnia stemplowanie za pomocą wzorów zrobionych z ziemniaka, korka itp. Lepienie z gliny czy z innej masy, budowanie z klocków i kon­struowanie z różnego materiału kształci zwłaszcza wyobraźnię prze­strzenną, pobudza pomysłowość techniczną. Trzeba tu również podkreślić znaczenie wycinanek przestrzennych, które w dużym stopniu rozwijają sprawność manualną, konieczną do posługiwania się skomplikowanym narzędziem, jakie dla dziecka stanowią nożyczki. Kierując rozwojem twórczych możliwości dzieci, trzeba nawiązy­wać do ich własnej aktywności, cenić ich samodzielność i nigdy własną ręką nie poprawiać prac dziecięcych. Wartość wychowawczą bowiem ma tylko własny wysiłek dziecka — sam proces jego działania, którego efekty bywają różne, zależnie od poziomu dojrzałości i uzdolnień dzieci. Na poziom wytworów dziecka wywierają duży wpływ wcześniejsze jego doświadczenia w posługiwaniu się różnymi technikami plastycz­nymi i materiałem do konstruowania. Często więc prace dzieci 6-letnich, które dotychczas nie miały dostępu do kredek, farb, klocków itp., prezentują znacznie niższy po­ziom niż wytwory ich rówieśników, bardziej pod tym względem uprzywilejowanych. Nie powinno to jednak skłaniać nauczycielki do forsowania, sztucznego przyspieszania postępów dziecka. Trzeba zaufać jego własnej aktywności i zarazem pobudzać je do wysiłku, stawiając mu początkowo bardzo łatwe zadania, stopniowo podnosząc poziom trudności, którym będzie w stanie podołać. Dziecko bowiem musi mieć czas, aby nadrobić braki w swoim rozwoju. Często wraca ono jak gdyby do wcześniejszych stadiów, bazgrze, manipuluje tworzywem, ale stopniowo lub w sposób ciągły osiąga coraz lepsze wyniki. Efekty działalności takich opóźnionych dzieci zależne są także od rodzaju technik podsuwanych przez nauczycielkę. Często np. dzieci zahamowane, mało sprawne, stronią od rysunku. Natomiast okazują więcej pewności, jeśli w pierwszej kolejności zachęci się je do budo­wania z klocków czy z piasku, malowania pędzlem, układania elemen­tów kolorowej „mozaiki” czy też lepienia z gliny. Są to bowiem tech­niki nie wymagające takiej precyzji i koordynacji ruchów ręki jak rysunek, którym trudno im się jeszcze posługiwać. Sześciolatka mają­cego trudności z rysunkiem, szczególnie przy realizacji tematu wy­magającego szerszego rozwinięcia, zachęcamy na początku do swobod­nych, płynnych ruchów ręki i przedramienia, których rezultatem będą np. zygzaki kształtu wahadłowego i spiralnego, linie faliste, ząbkowane itp. Aby nasz wychowanek nie odczuł, że rysuje jak „małe dziecko”, dobrze jest postawić mu jakieś zadanie, dające poczucie osiągniętego efektu, poprosić, aby narysował np. dym z pociągu, który zakrył całą stację kolejową, ognisko, w którym pieką się ziemniaki, splątane róż­nokolorowe nitki albo wzór z linii, jako próbkę materiału na sukienkę. Dzieciom onieśmielonym szczególnie potrzebna jest aprobata, zadowolenie nauczycielki z ich osiągnięć, choćby niewielkich. Dobre bowiem samopoczucie dziecka jest zawsze warunkiem jego postępów. Przełamanie początkowych trudności, wzmocnienie wiary dziecka we własne siły jest więc pierwszym, choć nie jedynym warunkiem dalszego rozwoju jego możliwości twórczych. Ekspresja dziecka wy­raża bowiem jego przeżycia i spostrzeżenia gromadzone w kontaktach z otoczeniem. Wypełniają one wyobraźnię, pobudzają sferę uczuciową, co znajduje między innymi wyraz w dziecięcej działalności piastyczno–konstrukcyjnej. Drugim więc warunkiem rozwijania ekspresji dzieci jest dostarczenie im okazji, dzięki którym wzbogacają swoje życie uczuciowe, spostrzeżenia i wiedzę o świecie. Celowi temu powinna służyć cała ciekawie prowadzona wychowawczo-dydaktyczna praca przedszkola, zmierzająca do zacieśnienia więzi dziecka z otoczeniem społecznym, przyrodą i techniką, różnymi zjawiskami i przedmiotami. Dziecko zwraca uwagę na ich budowę, układ, koloryt, kształt, wielkość i inne cechy, co również inspiruje jego twórczość. Ostatni wreszcie podstawowy warunek rozwijania twórczej aktyw­ności dziecka — to zachęcanie go do swobodnego, śmiałego operowa­nia materiałem i narzędziem, do próbowania własnych sił w drodze eksperymentowania. Dzięki temu bowiem prace dziecka będą od­krywcze, pozwalając mu w wyniku własnych indywidualnych prób i doświadczeń odkrywać nowe, swoiste środki wyrazu. Rozwijaniu twórczych możliwości dziecka służą dwie metody. Są to: — stwarzanie warunków dla swobodnej ekspresji w pracach na temat dowolny, — inspirowanie ekspresji dziecięcej przez temat z góry określony. Druga z tych metod dopuszcza także wykonywanie prac według podanego wzoru — z zastosowaniem różnego tworzywa i nowych technik, które następnie dzieci mogą wykorzystać przy realizacji włas­nych pomysłów. Prace dowolne są w istocie rzeczy sprawdzianem rozwoju twórczoś­ci dziecka i oddziaływania nauczycielki w tym zakresie. Świadczą one bowiem o tym, co dziecko już samo potrafi, jakie przyswoiło sobie sprawności i jak rozwinęła się jego indywidualna pomysłowość. Dowolną działalność plastyczno-konstrukcyjną należy umożli­wiać dzieciom również w czasie przeznaczonym na zabawy. Powinny one wtedy korzystać bądź z piasku i materiału do zabaw konstrukcyj­nych na powietrzu, bądź z klocków oraz specjalnie urządzonego w sali „kącika” plastyczno-konstrukcyjnego. Będą w nim materiały zgro­madzone i narzędzia, którymi dzieci 6-letnie same doskonale potrafią gospodarzyć. Wykonywanie prac na temat dowolny może mieć również miejsce na zajęciach organizowanych. Pożądane to jest zwłaszcza wtedy, gdy dzieci szczególnie zainteresowane są jakimiś wydarzeniami i silnie je przeżywają, np. zabawę choinkową, treść wysłuchanego opowiada­nia. Inspirując prace dzieci na temat określony nauczycielka bierze pod uwagę przede wszystkim ich możliwości wykonawcze. Dziecko bowiem łatwo się zniechęca, jeśli nie może podołać zadaniu, które jest dla niego za trudne. Prace na określony temat dzieci wykonują również zupełnie samo­dzielnie, po swojemu go interpretują i znajdują indywidualne środki wyrazu zależnie od własnej inwencji. Przy pomocy tej metody, kierując się znajomością etapów i cech twórczości dziecka oraz dobierając odpowiedni temat i materiał, można w dużym stopniu wpływać na rozszerzenie tematyki wytworów dziecięcych, wzbogacenie ich formy, kompozycji, kolorystyki. Spełni ten cel np. lepienie różnego gatunku grzybów lub zwierząt, takich jak koty, psy, króliki, rozmaite ptaki, których charakterystyczne sylwetki będą dzieci próbowały uchwycić. Posługiwanie się kredkami, farbami, papierami o różnej barwie umożliwia prace bogatsze pod względem kolorystycznym, np. na temat ,,Sad w jesieni”, „Kwiaty na łące”, „Kilimek do pokoju lalek”, „Kamieniczki staromiejskie”. Z różnego koloru elementów „mozaiki” można układać motywy dekoracyjne, fantastyczne kwiaty, domy z ogródkami itp. Dziecko w wieku przedszkolnym żywo reaguje na kolor, przeja­wiając na ogół upodobanie do barw jaskrawych, jasnych, stosując je w swoich dziełach często zupełnie nie licząc się z rzeczywistością. Nie należy jednak nigdy korygować kolorystyki prac dziecka. Swo­bodne bowiem operowanie skalą barw pobudza jego wrażliwość i daje artystyczne efekty. Wrażliwość kolorystyczną dzieci rozwijają również prace z zasto­sowaniem stonowanej gamy barw, np. wykonywanie ludzików z bru­natnego tworzywa przyrodniczego (kasztany, szyszki, patyki i korze­nie), malowanie na temat „pada śnieg” itp. Udostępniamy także dzieciom takie techniki, jak rysowanie węglem, patykiem i tuszem. Wraz z rozwojem twórczości plastycznej dziecka jego wytwory stają się coraz bardziej złożone. Wzbogaca się ich kompozycja. Dzieci ustawiają z klocków bardziej skomplikowane budowle, lepiąc lub wy­cinając nie ograniczają się tylko do jednego przedmiotu, ale łączą różne elementy w całość. Rysunki i prace malarskie przedstawiają szerzej potraktowaną tematykę, różne wydarzenia, ludzi i zwierzęta w ruchu. Umiejętności kompozycyjne dzieci rozwijamy, licząc się z ich na­turalnymi skłonnościami. Wiadomo np., że początkowo dzieci mają tendencję do tworzenia układów pasowych. Komponując swoje ry­sunki, ustawiają osoby i rzeczy w szeregu, jedne obok drugich. W póź­niejszym etapie rozbudowują kompozycję w całym prostokącie, który stanowi kartka z bloku rysunkowego, zaznaczają położenie przedmio­tów w przestrzeni, bliższy i dalszy plan. Nigdy nie należy dzieciom narzucać kompozycji ich wytworów, ale przez dobór bardziej złożonego tematu stwarzać warunki do po­budzenia ich własnej inwencji. Celowi temu służą takie prace, jak np.: rysowanie lub malowanie na temat wycieczki na pocztę czy stację kolejową, ilustrowanie treści baśni i opowiadań, budowanie fabryk, mostów, wieżowców. Szczególnie prace zespołowe, oparte na wzajemnym porozumieniu wykonawców, wymagają zaplanowania — i wstępnego uzgodnienia całej kompozycji. Może to być np. malowanie afiszy na dużym arku­szu papieru czy budowa garażu z różnych materiałów. Wytwory dekoracyjne zwracają uwagę dzieci na układ motywów umieszczonych w rzędach rytmicznych, po środku i na brzegach, np. ozdabianie zakładki do książki lub powierzchni pudełka. Przyswajając dzieciom technikę wycinanek przestrzennych i kon­struowania przedmiotów z różnorodnego materiału, można posłu­giwać się wzorem, jakim jest model zrobiony przez nauczycielkę. Po zapoznaniu z nim dzieci, pokazujemy im następnie sposób wyko­nania danego przedmiotu, np. jak można zrobić z papieru grzyba (z nóżką i kapeluszem), samochód z pudełek, korków i drutu, kukiełkę z makówki. Stosując wzór, trzeba jednak zachęcać dzieci do wykony­wania podobnych prac na temat dowolny, doskonaląc i rozwijając ich własną pomysłowość techniczną i umiejętność wykorzystania pozna­nych technik (składania, nacinania, łączenia itp.) Ważną rolę odgrywa materiał i narzędzia używane do prac plas-tyczno-konstrukcyjnych. Materiał ten powinien być interesujący dla dziecka, urozmaicony, umożliwiać mu różne własne doświadczenia artystyczne. Niezbędne są kredki świecowe, które można w różny sposób używać, np. rysując boczną powierzchnią przykładaną płasko do papieru. Pożądany jest papier różnych kolorów, a do konstruowania tworzywo przyrodnicze, pudełka, ścinki tekstylne i z plastyku o róż­nej fakturze. Dzieci, które już chętnie i swobodnie rysują, dobrze zachęcić do korzystania z kartek o coraz to mniejszych wymiarach aż do wy­konywania miniaturowych rysunków w formacie znaczka pocztowego. Kształci to bowiem precyzję ruchów, konieczną przy nauce pisania. Natomiast nie należy zmuszać dzieci do rysowania tzw. szlaczków, które je przeważnie nudzą i zniechęcają do nauki — zawierają ele­menty pracy mechanicznej. Na przebieg zajęć organizowanych czy to na temat dowolny, czy określony składają się trzy etapy: krótkie wprowadzenie, czas przezna­czony na pracę dzieci, w którym nauczycielka nawiązuje z nimi kon­takty indywidualne i możliwie sprawne zakończenie pracy. Wprowadzenie, które ma na celu wywołanie zainteresowania i nastroju emocjonalnego oraz zwrócenie uwagi dzieci na przygoto­wane materiały i narzędzia — w przypadku prac na temat dowolny ogranicza się do kilku słów zachęty ze strony nauczycielki i zgłasza­nia przez niektóre dzieci swych planów i projektów. Inspirując określony temat, trzeba trochę więcej czasu poświęcić na to, aby dzieciom go zbliżyć, odwołać się do ich wyobraźni, wspom­nień, obserwacji, treści utworów literackich itp. W czasie zajęć nauczycielka obserwuje poczynania dzieci, okazuje indywidualnie pomoc tym, które nie umieją sobie zorganizować pracy, pobudza w krótkiej rozmowie inwencję dzieci słabiej radzących sobie z tematem, dodaje im odwagi, odpowiada na pytania, doradza, dys­kutuje. Działalność plastyczno-konstrukcyjna wywołuje również ekspresję słowną 6-latka, który nieraz jeszcze monologuje na temat tego, co rysuje, lepi itp. Warto posłuchać tych wypowiedzi i nie należy od 6-letnich twórców żądać zachowania podczas tych zajęć całkowitej ciszy. Dzieci powinny mieć również pewną swobodę poruszania się, zmieniania pozycji przy pracy. Pożądane jest np., aby malowały w po­zycji stojącej przy arkuszach umieszczonych na ścianach. Można rów­nież arkusze do malowania rozłożyć na podłodze, na której zazwyczaj bawią się zabawkami i ustawiają budowle z klocków. Sprawne zakończenie zajęć zależy w dużej mierze od tego, w jakim stopniu, dzieci wdrożone są już zarówno do samodzielnego zaopatry­wania się w materiał i narzędzia, jak i do odkładania ich na miejsce, do utrzymania porządku i czystości. Z chwilą ukończenia swoich prac dzieci pokazują je nauczycielce i zazwyczaj urządzają razem z nią do­raźną wystawę. Już w trakcie zajęć — powstawania dzieł trzeba okazać zaintereso­wanie dla włożonego weń wysiłku. Aprobata nauczycielki jest bowiem warunkiem mobilizującym dziecko do twórczości. Na tym właśnie polega podstawowe pedagogiczne znaczenie oceny prac przedszkol­nych. Ocena artystyczna poziomu ich wytworów przekracza bowiem zazwyczaj kompetencje pedagogów, a nawet wydawana przez znawców sztuki bywa nader subiektywna. Dziecko tworzy zresztą swoją sztukę intuicyjnie i nie może odpowiadać za jej poziom, który zależy przecież także od indywidualnych uzdolnień. Wskazane jednak jest wspólne oglądanie z dziećmi wszystkich wykonanych prac, urządzanie okolicznościowych wystaw, przy któ­rych wymieniają swoje spostrzeżenia, mówią, co i dlaczego im się po­doba. Nauczycielka może także wykorzystać tę sytuację, aby podnieść samopoczucie tych dzieci, których osiągnięcia nie zwróciły dotąd uwagi i nie uzyskały aprobaty kolegów. Należy zaznaczyć, że wystawa prac w wykonaniu rówieśników odgrywa ważną rolę w rozwoju percepcji i wyobraźni plastycznej dziecka. Działa bowiem jako wzór bliski jego możliwościom. Dużą satysfakcję sprawia także dzieciom doroczna wystawa ich wytworów, ilustrująca osiągnięte wyniki. Wystawa zaznajamia ponadto rodziców z osiągnięciami lub niedociągnięciami ich dzieci i propaguje w środowisku działalność przedszkola. Powinna ona być urządzona według określonej z góry koncepcji, ukazując prace z początku i końca roku szkolnego, wykonane w różnych technikach i na różne tematy. W pracy wychowawczo-dydaktycznej z 6-latkami duże znaczenie mają tematy kompleksowe, wokół których koncentruje się działalność dziecka, więc także w dużej mierze jego twórczość plastyczno-konstrukcyjna. W tego rodzaju tematy, będące ośrodkami działalności dzieci, wplecione są także początki nauki czytania i przygotowanie do pisania. Tu rodzi się również potrzeba wykonywania i odczytywania przez dzieci różnych znaków i napisów, którymi pragną opatrywać swoje prace piastyczno-konstrukcyjne, zarówno zespołowe, jak i indywi­dualne. „Niech pani napisze, co to jest — i kto ten rysunek zrobił”.

Both comments and pings are currently closed.
This theme is sponsored by