Rozwój sprawności ruchowych

Rozwój ruchowy, ściśle związany z rozwojem fizycznym, nie przebiega w okresie przedszkolnym tak gwałtownie i szybko jak w okresach poprzednich. Dziecko 3-letnie idąc do przedszkola ma opa­nowane podstawowe ruchy postawno-lokomocyjne i manipulacyjne, lecz są one jeszcze dalekie od doskonałości. W okresie od 3 do 6 lat dziecko nie tylko poszerza zakres ruchów, ale wszystkie czynności wykonuje coraz sprawniej, szybciej, z większą precyzją, ruchy stopniowo stają się coraz bardziej harmonijne i swobodne. Zmniejsza się napięcie mięśni przy wykonywaniu ruchów już przyswojonych, utrwalonych, lecz utrzymuje się ono nadał przy ruchach świeżo nabytych lub słabo opanowanych. W miarę wzrastania i bogacenia w doświadczenia, jakie niesie życie codzienne oraz zabawy ruchowe, doskonali się koordynacja ruchów całego ciała i rąk przy tak złożonych czynnościach jak samoobsługa, grafia, początki uprawiania sportów itp. Dziecko 6-letnie, podobnie jak dzieci młodsze, jest bardzo ak­tywne ruchowo na skutek utrzymującej się fizjologicznej przewagi procesów pobudzenia nad procesami hamowania w korze mózgowej. Plastyczność układu nerwowego w tym wieku ułatwia wytwarzanie nowych powiązań funkcjonalnych między różnymi strukturami móz­gowymi, co powoduje, że dziecko szybko przyswaja sobie wszelkie nowe formy działalności, a w tym i czynności ruchowe. Jednocześnie na skutek wzrostu kontroli kory nad częściami podkorowymi mózgu oraz na skutek rozwoju mowy (drugiego układu sygnalizacyjnego) dziecko samo lepiej kontroluje i reguluje własne ruchy oraz może być skutecznie kierowane i korygowane przez słowną instrukcję. Mechanizmy te pozwalają dziecku 6-letniemu osiągnąć taki poziom rozwoju ruchowego, który zapewnia samodzielne działanie w wielu zakresach i umożliwia angażowanie się w gry i zabawy indywidualne i grupowe z pełnym poczuciem bezpieczeństwa, nieodzownym zarów­no dla dalszego rozwoju ruchowego, jak i społecznego. W zakresie ruchów postawno-lokomocyjnych rozwój 6-latka jest już dość zaawansowany. Potrafi zachować przyjętą lub narzuconą postawę ciała nie zmieniając położenia kończyn, potrafi stać na jednej nodze lub na palcach nawet z zamkniętymi, oczami przez kilka sekund, co świadczy o dobrej koordynacji statycznej, a więc o umiejętności zachowania ciała w równowadze nawet bez kontroli wzroku. Przy chodzeniu porusza się harmonijnie, umie dostosować krok do swoich rówieśników, a nawet dorosłych. Większość dzieci 6-letnich umie maszerować w takt muzyki. Sprawny i szybki bieg jest, jak wiadomo, uzależniony od koordy­nacji ruchowej całego ciała i od długości kroku. U dzieci 6-letnich obserwujemy przy bieganiu zharmonizowanie ruchów rąk i nóg, wła­ściwe unoszenie kolan (odrywanie stóp od ziemi) i wydłużanie kroku (do 80 cm), co pozwala zwiększyć szybkość, przy czym średnia szyb­kość biegu jest wyższa u chłopców niż u dziewczynek. W spontanicznej aktywności ruchowej dzieci elementem istotnym są skoki. Dziecko 6-letnie umie skakać na jednej nodze (gra w klasy), skakać w dal i wzwyż, na przykład potrafi przeskoczyć obunożnie sznur zawieszony na wysokości 20 cm. Przy skoku w dal potrafi wy­korzystać rozbieg dla osiągnięcia jak najlepszego rezultatu. Tu rów­nież obserwuje się przewagę chłopców. Zabawy ruchowe, zorganizowane lub spontaniczne, stanowią wysoki procent wśród ogółu zabaw 6-latków. W ich przebiegu ob­serwujemy oprócz skoków i biegów takie elementy, jak wspinanie się (na przeplotnię drabinki), czworakowanie, fikanie koziołków, przy zabawach z innymi dziećmi gonitwy (zabawa w berka), mocowa­nie się, popychanie itp. Dzieci chętnie huśtają się, przy czym u-mieją skoordynować pracę nóg (odbicie się od ziemi) z pracą całego ciała (utrzymanie równowagi i rozhuśtywanie się). Ten stopień koor­dynacji, jaki osiągają dzieci 6-letnie, umożliwia im jazdę na łyżwach, nartach i na rowerze, które to umiejętności opanowują po kilku zaled­wie ćwiczeniach. Jest to również wyrazem zdolności utrzymywania ciała w równowadze dynamicznej. Na podstawie obserwacji stwierdzono, że dzieci wykazują większą aktywność ruchową w zabawach spontanicznych, gdy nauczyciel pełni rolę obserwatora. Nie znaczy to jednak, że opisane sprawności kształtują się samoistnie. Dla rozwoju ruchowego konieczne jest gromadzenie doświadczeń, co może się odbywać tylko w odpowied­nich warunkach. Stymulacja rozwoju ruchowego będzie więc polega­ła na stworzeniu tych warunków — zapewnieniu odpowiedniej prze­strzeni i przyrządów oraz na inspirującym działaniu wychowawcy. Natomiast elementy gimnastyczne zawarte w programie wychowania fizycznego mają na celu nie tylko wyćwiczenie określonych sprawno­ści motorycznych, lecz również wyrobienie w dziecku zdolności do samokontroli, dyscypliny wewnętrznej, umiejętności podporządko­wania się poleceniom i współdziałaniu w ramach przyjętych zasad (np. w trakcie gier sportowych). A więc rola ćwiczeń gimnastycznych jako czynnika kształtującego pewne pozytywne cechy osobowości jest niezaprzeczalna, nie mogą one jednak zastąpić spontanicznej aktyw­ności ruchowej dziecka. Ruchy narzędziowe (praksja) wywodzą się z manipulacji okresu niemowlęcego. Wtedy to dziecko zdobywa pierwsze doświadczenia w zakresie ruchów angażujących drobne mięśnie dłoni (chwyty: pro­sty, nożycowy, pęsetkowy). Jednocześnie ćwiczy koordynację wzrokowo-ruchową, gdyż od 6—7 mies. życia kontroluje wzrokiem, począt­kowo nie zawsze skutecznie, ruchy swojej ręki. Dalsze postępy w roz­woju ruchów manipulacyjnych są w znacznym stopniu zależne od wpływów wychowawczych. Doskonalą się one poprzez czynności codzienne i zabawy manualne nabierając charakteru ruchów narzę­dziowych, takich jak posługiwanie się łyżką, widelcem, szczoteczką do zębów, ołówkiem, nożyczkami itp. Zakres czynności, w których dziecko nabiera biegłości, zwiększa się z wiekiem. Każda czynność wykonywana jest początkowo z pewnym trudem, angażując często dodatkowo inne grupy mięśni (zjawisko współruchów zbędnych z punktu widzenia wykonywanej czynności). Ponadto ważność zadania ruchowego powoduje nadmierne napięcie mięśni (pratomia), co utrud­nia właściwe wykonanie ruchu oraz wymaga stałej kontroli wzroku. Po dłuższym treningu polegającym na powtarzaniu tej samej czynno­ści lub nieco innej, ale zbliżonej pod względem struktury ruchowej, następuje proces automatyzacji. Dziecko przestaje kontrolować wzro­kiem każdy kolejny element danej czynności, ,,gra napięcia mięśniowe­go” (rozluźnianie i napinanie mięśni) staje się swobodna, dostosowa­na do zadania, zanikają współruchy. Możemy powiedzieć, że dziecko osiągnęło biegłość w wykonywaniu określonej czynności rucho­wej. Biegłość tę osiąga się w różnym wieku dla różnych form dzia­łania. Dzieci 6-letnie opanowują całkowicie niektóre czynności i chociaż nie zawsze jeszcze osiągają pełną biegłość i zautomatyzowanie przy ich wykonywaniu, to jednak mogą uzyskać pewien stopień samodziel­ności i niezależności. Większość z nich umie się ubrać — włożyć palto, buty, czapkę, skarpetki, zapiąć guziki, zawiązać sznurowadła. Wymagają jeszcze pomocy przy zawiązywaniu czy zapinaniu fartusz­ków z tyłu, nie wszystkie umieją posługiwać się nożem i widelcem, choć często jest to związane z tym, że nie są do tego wdrażane. W zakresie koordynacji wzrokowo-ruchowej obserwujemy u 6-latków duże możliwości ujawniające się nie tylko w działalności plastycz­nej (rysunek z wyobraźni, układanie wzorków), czy zabawach konstrukcyjnych, ale również w czynnościach tak precyzyjnych, jak wy­cinanie, szycie czy roboty na drutach. Sześciolatki ćwiczone w tych czynnościach dość szybko je opanowują na tyle, że wykonane przez nie robótki wprawdzie nie nadają się do użytku dorosłych, ale dosko­nale służą lalkom. Rozwój ogólnej sprawności ruchowej i sprawności manualnej od­zwierciedla się najlepiej w urozmaiconych formach działalności dziec­ka, w spontanicznych i organizowanych zabawach ruchowych, w jego twórczości i czynnościach codziennych. Jednocześnie wszystkie te sytuacje wpływają na doskonalenie trzech podstawowych cech spra­wności ruchowej: koordynacji, precyzji i szybkości nieodzownych dla osiągania dobrych rezultatów w każdym działaniu, a przede wszy­stkim, w dalszej perspektywie — w nauce pisania.

Both comments and pings are currently closed.
This theme is sponsored by