Rozwijanie mowy i myślenia dziecka

Mowa i myślenie dziecka to procesy ściśle ze sobą powiązane i wzajemnie się warunkujące. Dobry poziom rozwoju mowy dziecka ułatwia mu wypowiadanie swoich myśli, a opanowanie umiejętności dokonywania prostych operacji umysłowych, dostępnych dla 6-latka, umożliwi mu swobodne posługiwanie się mową — formułowanie poprawnych i zrozumiałych dla otoczenia wypowiedzi. Dlatego właśnie w pracy wychowawczo-dydaktycznej z dziećmi w wieku przedszkolnym zadania dotyczące rozwijania mowy i myśle­nia dzieci realizowane są zawsze łącznie, chociaż istnieją określone rodzaje działalności dzieci, w których aktywizowanie mowy lub myśle­nia ma charakter dominujący. Dzieci, słuchając opowiadania nauczyciela, wyobrażają sobie na­kreśloną za pomocą słowa sytuację, kojarzą poszczególne fakty, tworząc logiczną całość, ustosunkowują się do przedstawianych fak­tów lub bohaterów, dokonują oceny ich postępowania. Jednocześnie, słuchając pięknej, literackiej mowy nauczyciela ma­ją wzór do naśladowania, wzbogacają swój słownik, zarówno bierny jak i czynny, ponieważ po wysłuchaniu utworu stawiają pytania, for­mułują oceny, często, jeżeli treść opowiadania była interesująca, od­twarzają ją w zabawie. Tak więc słuchanie utworu literackiego akty­wizuje zarówno myślenie, jak i mowę wychowanków. Nieco inaczej spojrzeć trzeba na ten problem wtedy, gdy dzieci uczestniczą np. w zabawie, która ma na celu doskonalenie wymowy poszczególnych głosek. Podczas takiej zabawy są one także aktywne umysłowo — słuchają wskazówek nauczycielki i muszą je zrozumieć, wyobrażają sobie całą zabawową sytuację, jednak czynnikiem domi­nującym w tego rodzaju zabawie jest oddziaływanie na rozwój mowy dzieci przez dążenie do poprawienia lub doskonalenia ich wymowy. Odmienna natomiast sytuacja jest wtedy, gdy dzieci np. rozwią­zują zagadki. Wypowiedzi ich są raczej krótkie — wyraz lub zdanie — ale procesy myślowe aktywizowane są bardzo intensywnie. Doko­nują one analizy usłyszanej treści, a następnie scalają poszczególne elementy, aby powstało wyobrażenie przedmiotu lub faktu, o którym mówi zagadka. W tym wypadku nauczyciel, w sposób zupełnie świa­domy, eksponuje na plan pierwszy oddziaływanie na rozwój okreś­lonych procesów myślowych i dąży do ich doskonalenia. Podane wyżej wyjaśnienia uzasadniają słuszność przyjętego zało­żenia, że zadania dotyczące pracy nad rozwijaniem mowy i myślenia dzieci przedszkolnych realizowane są zawsze łącznie i w taki sposób przedstawione w niniejszym opracowaniu. Aby praca nauczyciela, dotycząca omawianego zagadnienia, była w pełni świadoma, celowa i dawała dobre rezultaty, trzeba zdawać sobie sprawę, jakie zadania w tym zakresie stawia przed nauczycielem 6-latków program pracy wychowawczo-dydaktycznej. Dla lepszego zrozumienia ich istoty, a następnie możliwości reali­zacji w toku różnorodnej działalności dzieci przedstawione zostaną oddzielnie zadania dotyczące pracy nad mową i myśleniem, a następ­nie scalone przy omawianiu sposobów osiągania pożądanych rezultatów. Do podstawowych zadań dotyczących kształcenia mowy dzieci 6-letnich zaliczyć należy: rozszerzanie i uściślanie biernego oraz czynnego słownika dzieci w oparciu o ich doświadczenia i treści programu, wyrabianie umiejętności poprawnego budowania zdań i łącze­nia ich w dłuższe wypowiedzi, wdrażanie do swobodnego wypowiadania się na tematy włas­nych przeżyć, obserwowanych przedmiotów, faktów i zjawisk, utwo­rów literatury dziecięcej itp., rozwijanie umiejętności powtórzenia usłyszanych treści, np. utworu literatury dziecięcej, i próby układania opowiadań własnych, doskonalenie wymowy w zakresie poprawności artykulacyjnej, gramatycznej oraz wyrazistości wypowiedzi. Zadania dotyczące rozwijania myślenia dzieci ująć należy w sposób następujący: — rozwijanie procesów spostrzegania oraz umiejętności dokony­wania porównań przez zauważanie i określanie różnic i podobieństw między przedmiotami, faktami, zjawiskami, a także symbolami, rozwijanie procesów analizy i syntezy w odniesieniu do sytua­cji materialnych, a następnie werbalnych, wdrażanie do wyciągania prostych wniosków dotyczących sy­tuacji aktualnie spostrzeganych (w otaczającej rzeczywistości lub na obrazku) lub wyobrażonych, lecz znanych dziecku z bezpośrednich doświadczeń, próby uzasadnienia swojego stanowiska, rozumienie przyczyn i przewidywanie skutków obserwowanych w otoczeniu lub przedstawionych na obrazku sytuacji, próby klasyfikowania i uogólniania, prawidłowe posługiwanie się pojęciami ogólniejszymi, ukształ­towanymi w oparciu o poglądowe poznawanie życia społecznego i przyrody. Wymienione wyżej zadania będą możliwe do zrealizowania tylko wówczas, kiedy każde działanie podejmowane przez dzieci z ich włas­nej inicjatywy lub inspirowane czy organizowane przez nauczyciela będzie dla nich interesujące, dostarczy bogatych przeżyć i doświad­czeń, a tym samym zaktywizuje myślenie i zachęci do wypowiadania się. Aby jednak dziecko rozwijało i doskonaliło sposób wypowiadania się, muszą zaistnieć określone warunki, w których: dzieci będą miały o czym mówić, będą chciały wypowiadać się, będą miały do tego okazję. Warunek pierwszy spełniony zostanie wtedy, gdy nauczyciel będzie dostarczał dzieciom ciekawych przeżyć i doświadczeń, inte­resujących wiadomości, stworzy okazję do rozwiązywania zadań i organizowania wielu zabaw. Im bogatsze przeżycia dzieci i ciekawsze doświadczenia, tym sil­niej aktywizują one ich osobowość, a tym samym zachęcają do roz­mów z rówieśnikami, nauczycielką i rodzicami. Drugi warunek dotyczący mówienia zależy przede wszystkim od tego, czy w grupie dziecięcej będzie odpowiednia ku temu atmo­sfera. Dzieci bowiem tylko wtedy chętnie wypowiadają swoje myśli, jeżeli mają zaufanie do nauczyciela, wiedzą, że zawsze są chętnie wysłuchane, gdy znajdują życzliwe odpowiedzi na swoje pytania, wątpliwości, dziecięce problemy. I wreszcie — dziecko musi mieć okazję do mówienia — a nau­czyciel musi zadbać o to, aby takie sytuacje zaistniały.

Both comments and pings are currently closed.
This theme is sponsored by