Porównanie cech wielkościowych

Cecha wielkościowa to cecha charakteryzująca przedmiot w sensie fizycznym — będą to więc określenia rozmiarów (duży, wysoki itp.), ciężaru, temperatury, pojemności, objętości itp. W odniesieniu do sześciolatków mówimy tylko o najprostszych z nich, tj. przede wszy­stkim o określeniach wielkości oraz ciężarze i pojemności. W cało­kształcie zagadnień z tej dziedziny należy wyróżnić: określenie i po­równywanie cech wielkościowych oraz mierzenie wielkości.Pojęcia równy i nierówny. Słowa równy używamy, w zależności od kontekstu, w wielu róż­nych znaczeniach, przykładowo mówimy o: równych prawach i obowiązkach, równym tempie (jednostajnym), równym liniowaniu (w sensie: prostym), równej mierze (dokładnej) itp. W naszych rozważaniach zajmiemy się tylko sytuacjami, w któ­rych słowo równy jest stosowane dla oddania zależności między okreś­lonymi cechami dwóch lub większej liczby przedmiotów, np.: Zosia i Krysia są równego wzrostu, na obu szalkach wagi są równe ciężary, patyczki mają równą długość itp. Przy posługiwaniu się pojęciem równy zachodzi konieczność szcze­gólnej ostrożności. W większości przypadków całościowe porównanie dwóch przedmiotów jest bowiem pozbawione sensu i konieczne będzie sprecyzowanie, jakie ich cechy chcemy porównać, np.: Hania i Jadzia, choć równe wzrostem, różnią się wiekiem, kolorem włosów i wielu innych cechami. Nie wolno więc dopuszczać do sytuacji, w której mówi się, że dwa przedmioty są równe bez dokładnego sprecyzowania, którą cechę bierzemy pod uwagę. Pojęcia duży i mały. Podobna ostrożność jak przy pojęciu równy konieczna jest przy uży­waniu słów duży i — w formie przeciwieństwa — mały. Potoczny sposób używania tych określeń nadaje im znaczenie dość wszechstron­ne i wiąże je z rozmaitymi cechami przedmiotów, np.: duża piłka — to piłka o dużej objętości, duży obraz — obraz o dużej powierzchni, duży kamień — to znaczy o dużej objętości, lecz również tego określenia używamy nieraz dla stwierdzenia, że kamień jest ciężki i trudny do podźwignięcia, duży chłopak — to chłopak o wysokim wzroście itd. W większości przypadków możliwe jest użycie określeń bardziej jednoznacznych, np. „wysoki” chłopak, do czego z reguły powinniśmy dążyć, a szczególnie w pracy z dziećmi w wieku przedszkolnym. Pojęcia długości, szerokości i wysokości. Wbrew pozorom oczywistości określeń mogą przysparzać dzieciom sporo kłopotów. Przyczyną tego jest fakt, że przy zmianie położenia (ustawienia) przedmiotu wymiary tego przedmiotu zamieniają się znaczeniem, np. długość staje się wysokością lub wysokość — szero­kością. Na podstawie codziennych obserwacji dzieci mogą nie zaobser­wować tej zmiany znaczeniowej wymiarów, dlatego też należy je przekonać o tym za pomocą prostego ćwiczenia: Do ćwiczenia użyjemy dwóch par pudełek różniących się wy­miarami i kolorem. Ustawiamy je tak, aby w pierwszym zestawieniu było wyższe np. pudełko żółte, a w drugim — niebieskie. W czasie obserwacji dzieci powinny stwierdzić po pierwsze — wzajemność obu pudełek żółtych i identyczność obu pudełek niebieskich, a następnie spróbować odpowiedzieć na pytanie, jak to się stało, że w zależności od ustawienia wyższe okazuje się pudełko żółte lub niebieskie. Pojęcia wysoki i niski. Pojęcia te — choć często nieświadomie — są również używane w sensie względnym. Mówiąc o wysokim domu stwierdzamy, że jest on wyższy od innych budynków. Wzrost chłopca, którego określimy jako wysokiego (bo jest jednym z najwyższych w grupie), gdyby był wzrostem dorosłego mężczyzny, nie zasługiwałby na takie określenie. Dlatego też zalecić trzeba określenie wysoki z uświadomieniem sobie jego sensu względnego. Znacznie bardziej precyzyjny jest zwrot: szafa jest wyższa od stołu niż: szafa jest wysoka. Przy porównywaniu wysokości zachodzi możliwość fałszywych wyników obserwacji czynionych przez dzieci, a pochodzących z na­wykowego uwzględniania bezwzględnej (np. liczonej od podłogi sali) wysokości, na której znajduje się przedmiot. I tak na pytanie, co jest wyższe — miś czy lalka? nader często otrzymamy odpowiedź błędną — jeśli tylko faktycznie wyższą lalkę ustawimy na nieco niższej półce niż misia! Pojęcia związane z wzajemną odległością przedmiotów. Przy określaniu wzajemnej odległości przedmiotów posługujemy się takimi pojęciami jak: blisko — daleko, wysoko — nisko, wąsko — szeroko. Sens tych pojęć jest względny — odległość rzędu 1 km byłaby ogromna w przypadku dwóch klocków, może zaś być uznana jako mała — w odniesieniu do dwóch miejscowości. Porównywanie ja­kościowe odległości zależy więc od subiektywnej oceny wypowiada­jącego dane zdanie. Geometryczny sens określania wzajemnej odległości przedmiotów jest również różny w zależności od sytuacji i rodzaju przedmiotów, np.: Jaś rzucił daleko piłką (odległość piłki od Jasia), Basia mieszka blisko przedszkola (odległość domu, w którym mieszka Basia, od budynku przedszkola). W powyższych przykładach terminów blisko i daleko używamy dla określenia odległości między dwoma punktami. Dom stoi niedaleko rzeki. Namiot stoi daleko od szosy. Te dwa zdania określają odległość punktu (dom, namiot) od prostej (rzeka, szosa). Jezdnia jest szeroka. Szyny kolejki wąskotorowej położone są blisko siebie. Geometryczny sens tych zdań — to określenie odległości dwóch prostych równoległych. Samolot leci nisko. Lampa jest umocowana wysoko nad podłogą. W powyższych zdaniach zawarte jest geometryczne określanie odle­głości punktu (samolot, lampa) od płaszczyzny (ziemia, podłoga). Pokój jest wysoki. Tapeta przylega bezpośrednio do ściany. Występuje tu geometryczne określenie wzajemnej odległości dwóch równoległych płaszczyzn (podłoga — sufit pokoju, ściana — tapeta). Sznurek do wieszania bielizny zawieszony jest wysoko. Trzepak na podwórku jest niski. W tych przykładach określenia użyte również w sensie geometry­cznym określają odległość prostej równoległej do płaszczyzny (sznu­rek, górna poprzeczka trzepaka) od tej płaszczyzny (powierzchnia ziemi). Przytoczone rozważania przeznaczone są wyłącznie dla nauczyciela. Uświadomienie sobie opisanych zależności i związków ułatwi mu jed­nak prawidłowe organizowanie ćwiczeń dotyczących orientacji w przestrzeni i określeń wzajemnego położenia przedmiotów we wszys­tkich sprzyjających ku temu okolicznościach. Pojęcia występujące przy określaniu kierunku. W toku różnorodnych wykonywanych przez dzieci czynności spotykamy się z potrzebą określania kierunku. Robimy to używając terminów w rodzaju: w przód, w tył, do góry, na dół, przed siebie, za siebie, w bok, w prawo, w lewo, na wprost. Znaczenie tych określeń jest również względne. Jasia i Basię ustawiamy twarzami do siebie i każemy im przesunąć się w lewo, a okaże się, że dzieci rozejdą się w różne strony. Określenia te więc, aczkolwiek jednoznaczne, mają charakter subiektywny. Ich sens wynika z usytuowania osoby używającej danego określenia. Dzieci w wieku 6 lat na ogół poprawnie rozumieją i wykonują po­lecenia, w których występują określenia kierunku. Udoskonalanie tych nawyków nie wymaga więc organizowania specjalnych ćwiczeń, należy natomiast wykorzystywać w tym celu sytuacje występujące w codziennym życiu grupy, szczególnie w stosunku do dzieci umysłowo słabiej rozwiniętych, wykazujących braki w orientacji przestrzennej. Mierzenie wielkości i ilościowe określanie cech podmiotów. Pomiar jest najbardziej obiektywną oceną wielkości czy cechy właściwej danemu przedmiotowi. Wymaga jednak konieczności po­sługiwania się wzorcem (jednostką) oraz dokonywania pewnych operacji typu rachunkowego (liczenie jednostek i ich dodawanie), które dla małego dziecka nie są zadaniem łatwym. Dlatego też w pracy z sześciolatkami ograniczamy się jedynie do najprostszych pomiarów. Będą to zadania typu: mierzenie za pomocą dowolnie wybranej jednostki (np. kroku) długości, szerokości i wysokości wybranych przedmiotów, porównywanie ciężarów różnych przedmiotów za pomocą wagi szalkowej z zastosowaniem pojęć: cięższy, lżejszy, taki sam. porównywanie pojemności naczyń przez napełnianie ich cie­czami lub ciałami sypkimi i:przelewanie cieczy, która wypełniła jedno z naczyń do drugiego naczynia, równoczesne napełnianie dwóch naczyń pewnymi porcjami cieczy (np. kubeczkiem) i obserwacja, które z nich wcześniej będzie całkowicie napełnione. porównywanie okresów czasu: Wstępne przygotowanie w tej dziedzinie wymaga przyswojenia przez dzieci terminów następstwa czasowego (teraz, przedtem, potem, najpierw) oraz nazewnictwa stosowanego dla określenia pory dnia (rano, południe, wieczór) lub następstwa dni (wczoraj, dziś, jutro). Przy porównywaniu okresów czasu (czasów trwania) dzieci powinny używać takich określeń jak: długo — krótko, dłużej — krócej. Porównywanie czasów trwania różnych czynności (sprzątania, za­bawy, biegu itp.) odbywać się może: za pomocą klepsydry (czynność, podczas której więcej piasku przesypało się z górnego do dolnego naczynia, trwała dłużej), zegara (dzieci oceniają, przy której czynności wskazówka „przeszła większą drogę”), przez równoczesne rozpoczęcie i równoległe wykonywanie dwóch czynności i ocenę, kto wcześniej skończył. Umiejętność porównywania przez dzieci wielkości czasów trwania pozwala następnie na uatrakcyjnienie wielu zabaw i gier, szczególnie manualnych, przez wprowadzenie elementów rywalizacji między poszczególnymi uczestnikami lub grupami dzieci.

Both comments and pings are currently closed.
This theme is sponsored by