Organizacja i planowanie pracy wciągu całego roku

Każda praca, którą chcemy poprawnie wykonać, wymaga świado­mego ustalenia zadań i przeanalizowania możliwości ich wykonania, zaplanowania środków, z pomocą których uda nam się je zrealizować, wreszcie sprawdzenia osiągniętych wyników. Dzięki właściwej organizacji unikniemy straty czasu, ograniczymy lub wyeliminujemy zbędny wysiłek, wprowadzimy ład do naszych czynności, który pozwoli nam spokojnie, bez zbytniego zmęczenia, pracować i osiągać coraz lepsze efekty. Podstawowym dokumentem ukierunkowującym pracę dydaktycz­no-wychowawcza w klasach przedszkolnych jest program. Dobra jego znajomość pozwoli nam przemyśleć formy i warunki pracy i za­planować kolejne etapy jego realizacji. W układzie całorocznej pracy wychowawczo-dydaktycznej należy uwzględnić co najmniej trzy okresy, konieczne dla osiągnięcia pozy­tywnych wyników z tym, że granice tych etapów należy traktować dość elastycznie w zależności od formy placówki, od lokalnych warunków środowiskowych, liczby dzieci, ich możliwości. Pominięcie lub nieuza­sadnione skrócenie pierwszego lub drugiego etapu odbija się na pew­no niekorzystnie na wynikach naszej pracy. Pierwszy etap pracy będzie polegał na gruntownym poznaniu naszych wychowanków, którzy stanowić mogą grupę bardzo zróżnicowaną zarówno pod względem doświadczeń społecznych, jak i poziomu rozwoju fizycznego i umy­słowego. Do ognisk i oddziałów zlokalizowanych przy szkołach 6-latki przybywają przeważnie wprost z domów rodzinnych, w których wy­stępują różne warunki wychowawcze, zdrowotne i społeczne. Do­świadczenia życiowe dzieci mogą więc być zasadniczo różne i w znaczą­cy sposób wpływające na ich postępowanie, stosunek do otoczenia i postępy w nabywaniu wiadomości, umiejętności i nawyków. W procesie rozpoznawania zespołu należy uwzględnić także róż­nice wynikające z rozpiętości wieku dzieci podlegających wcześniej­szym zapisom do klasy I, mogącym sięgać do 12 miesięcy. Jest to niezwykle istotne, aby przypadkiem odmiennego zachowania się młod­szych wychowanków nie odczytać jako przejawu deficytów rozwojo­wych. Na następne rozpoznanie dzieci przeznacza się w zasadzie pierw­szy miesiąc ich pobytu w klasie przedszkolnej, a więc do końca wrześ­nia. W tym wstępnym okresie obserwacyjnym do zadań nauczyciela należy: uzyskanie od rodziców podstawowych danych dotyczących sytuacji rodzinnej dziecka i jego dotychczasowego życiorysu (na dro­dze wywiadów i rozmów z rodzicami); zaznajomienie się z wynikami badań lekarskich (organizacyjna pomoc w ich przebiegu); zdobycie możliwie wielostronnych obserwacji dotyczących zachowania się dziecka na terenie klasy przedszkolnej oraz dokonanie próby wyciągnięcia wniosków ogólnych dotyczących potrzeb i możli­wości każdego wychowanka. Zebrane informacje o dziecku, wyniki badań i wstępnej obserwa­cji przeprowadzonej na terenie placówki przedszkolnej — wpisane do Karty dziecka — stanowią główną podstawę do całorocznej pracy wychowawczej. Prowadząc obserwacje musimy pamiętać, że mają to być obserwa­cje pedagogiczne i że mamy rejestrować zauważone fakty. Unikamy więc zbyt pochopnych „rozpoznań” w rodzaju „słaby rozwój umys­łowy”, „niewłaściwe zachowanie” czy „zła wymowa”. Takie „roz­poznanie”, bez faktycznego uzasadnienia, może być bardzo zawodne, nie prowadzi do poznania przyczyn, a przeciwnie, może spowodować błędne postępowanie nauczyciela. Oto przykłady właściwie prowadzo­nych notatek, np. „potrafi ułożyć historyjkę i poprawnie opowiedzieć jej treść”. „Zamiast głoski r — wymawia /”. „Nie bierze udziału w zabawie, przygląda się z boku, ziewa.” W okresie obserwacyjnym nauczyciel organizuje zajęcia grupowe w taki sposób, by ułatwiły sprawdzenie możliwości ruchowych, intelektualnych, plastycznych czy muzycznych każdego dziecka. Podczas gier i zabaw ruchowych nauczyciel ma możność stwier­dzić, jak dziecko rozumie polecenia wydawane całemu zespołowi, czy rozróżnia prawą i lewą stronę, jak wykonuje czynności wzrokowo-ruchowe (np. rzucanie lotką do celu). Czy ćwiczy chętnie, czy nie wykazuje lęków przed pokonywaniem wysokości i innych trudności związanych np. z utrzymaniem równowagi, czy sprawnie chwyta piłkę, jak reaguje na sukces i niepowodzenie itp. Prowadząc rozmowę z dziećmi, po wysłuchaniu przez nie opowia­dania, można się zorientować, które dzieci chętnie zabierają głos, które zrozumiały treść opowiadania, czy potrafią kojarzyć przyczyny i skutki, czy zapamiętały treść opowiadania, któremu z bohaterów najbardziej współczują, jacy im się podobają itp. Prowadząc zabawy umuzykalniające mamy możliwość sprawdzić, które dzieci najszybciej zapamiętały treść piosenki, które najbardziej rytmicznie potrafią ją odtworzyć na bębenku, kto wysunie najciekaw­szy pomysł zabawy? Szczególnie miarodajnym i łatwo porównywal­nym materiałem diagnostycznym są wytwory dzieci. Już w toku pracy nauczyciel ma możność zaobserwować, którą ręką dziecko sprawniej się posługuje, czy od razu zabiera się do pracy, czy chętnie opowiada o swoich wytworach. Treść np. rysunków może także być źródłem wiedzy o dziec­ku. Na przykład nauczyciel poleca: „Każde z dzieci narysuje to co chce”, „to co lubi”, lub daje dzieciom trudniejsze zadanie w formie bliżej określonego tematu — „Każdy narysuje swoją rodzinę lub swoje mieszkanie”, „swego ulubionego kolegę” itp. Ten materiał szczegóło­wo analizowany może pomóc nauczycielowi nie tylko w ocenie po­ziomu rozwoju manualnego dzieci, ale w określeniu poziomu umysło­wego i emocjonalnego, wyobraźni, zasobu wiadomości itp. Podstawowym i najpełniejszym źródłem informacji o dziecku jest jego samorzutna zabawa, toteż szczególnie w pierwszym okresie prze­znaczamy na nią możliwie dużo czasu. Obserwując dziecko w zabawie możemy stwierdzić, jaki rodzaj działalności wybiera najchętniej, czy częściej bawi się samo czy w zespole, czy podporządkowuje się uczestnikom zabawy, czy próbuje przewodzić, wnosi nowe pomysły do zabawy, czy biernie wykonuje narzuconą mu rolę. Możemy także zaobserwować, czy wypowiada się pełnym zdaniem, czy mówi śmiało i wyraźnie, czy też szeptem i pojedynczymi słowami. Wśród naszych wychowanków znajdują się tacy, którzy będą krążyli po sali i nie znaj­dą sobie odpowiedniego zajęcia, ale będą też i tacy, którzy samorzut­nie sięgną po książki z obrazkami czy po kredę, by rysować na tablicy, uporządkują rozrzucone przez kolegów zabawki itp. Wszystkie przejawy takiego lub innego zachowania się nauczyciel­ka skrzętnie zbiera w pamięci, notując po zakończeniu pracy z dziećmi skrótowe informacje w odpowiednich rubrykach. Np.: „Rozwój ogól­nej sprawności ruchowej. W ciągu kilkunastu minut Janek wykonał szereg ćwiczeń, sprawnie skakał na przemian na prawej i lewej nodze, przeszedł kilka razy po obrzeżu piaskownicy, zapropo­nował kolegom zabawę w wyścigi. Rozwój mowy — Zosia nie od­powiada na pytania stawiane przez inne dzieci. Tuli misia, przemawia do niego szeptem. Janek ogląda książkę, opowiada koledze o obrazku, ładnie buduje zdania”. Wiele zachowań dziecka możemy zaobserwować podczas organi­zowanych zajęć, czy podczas samorzutnie podejmowanych przez dzieci zabaw, bywa jednak, iż niektórych cech nie uda nam się „uchwycić”. Nie potrafimy od razu rozpoznać wszystkich dzieci, np. pod względem sposobu rozumowania, poziomu rozwoju mowy, umiejętności doko­nywania analizy i syntezy wzrokowej czy słuchowej. Zbierany mate­riał informacyjny stanie się znacznie bogatszy, jeśli doraźnie włączymy się w zabawę dzieci. Zachęta, pomysł przyczyniający się do wzboga­cenia zabawy, podsunięcie odpowiedniej zabawki, pomocy dydaktycz­nej, książki nie tylko wpłynie na wzbogacenie działalności dzieci, ale także pozwoli nauczycielowi dokonywać głębszej, bardziej wnikliwej obserwacji wychowanków. Zdobyta przez nauczyciela wiedza o każdym wychowanku umożli­wi nam indywidualizację zadań stawianych dzieciom w toku zajęć prowadzonych z całą grupą w całorocznym procesie wychowawczo–dydaktycznym, stopniowanie wymagań i różnicowanie form przy­swajania początkowych sprawności instrumentalnych (czytania, wy­rabiania gotowości pisania i elementów matematyki) w zależności od rozwoju mowy i myślenia, sprawności manualnych i poziomu ro­zumowania każdego dziecka. W okresie rozpoznawczym nauczyciel sporządza plan pracy wy­równawczej prowadzonej indywidualnie lub w małych zespołach, w miarę potrzeby korzystając z konsultacji lekarza i psychologa, którzy brali udział przy sporządzaniu bilansu psychofizycznego roz­woju każdego 6-latka. Z końcem września, który poświęcamy głównie na rozpoznanie każdego wychowanka i nawiązanie z nim indywidualnego kontaktu — rozpoczynamy drugi etap pracy wychowawczej o charakterze przygotowawczym. W czasie tego okresu nauczyciel prowadząc in­tensywną pracę wyrównawczą, starając się zlikwidować — a w każdym razie zmniejszyć zaobserwowane braki środowiskowe i rozwojowe ~— równocześnie przystępuje do planowej realizacji treści programowych. Wprowadzane stopniowo zajęcia i zabawy organizowane powinny być jednak szczególnie atrakcyjne, dostosowane do możliwości dzieci, które nieraz dopiero od miesiąca przebywają w przedszkolnym zespo­le, przyzwyczajając się do nowego trybu życia. Organizowane zajęcia będą miały na celu, między innymi, nabywanie umiejętności wykony­wania zadań stawianych przez nauczyciela oraz zbieranie tych do­świadczeń i przyswajanie tych dyspozycji i sprawności, które przygo­towują do pisania, składają się na gotowość do początków nauki czy­tania i kształtowania pojęć matematycznych. Dopiero w trzecim z kolei etapie pracy wychowawczo-dydaktycz­nej następuje nasilenie zajęć i zabaw dydaktycznych o charakterze intelektualnym, związanych z nabywaniem umiejętności czytania i wykonywaniem, przewidzianych w programie prostych operacji matematycznych. W niejednej placówce, szczególnie w przypadku tzw. skróconych, uproszczonych form wychowania przedszkolnego — dzieci wykażą gotowość do podejmowania tych zadań — dopiero w drugim półroczu roku szkolnego. Powyżej zasygnalizowane trzy okresy pracy wychowawczo-dydaktycznej w oddziałach i ogniskach przedszkolnych uznaje się za obowiązujące, z tym że ich granice na­leży traktować swobodnie, w zależności od warunków organizacyjnych i możliwości sześciolatków uczęszczających do określonej grupy przedszkolnej. W jednej grupie w okresie przygotowawczym zwrócimy głównie uwagę na aktywizację działalności dzieci przyhamowanej w nowych warunkach, przyzwyczajanie do współżycia w grupie. W innej nauczyciel jako pierwszoplanowe zadanie uzna pracę indywidualną z wybranymi dziećmi — prowadzącą do wyrównania zaobserwowanych braków i niedoborów środowiskowych. Podsumowując to wszystko, co było powiedziane wyżej, należy stwierdzić, że starając się jak najpełniej zrealizować nowy program dla dzieci 6-letnich, wzbogacony o poszerzone treści dydaktyczne — naczelnym zadaniem nauczyciela pozostaje praca nad wszechstron­nym rozwojem każdego wychowanka. Na zakończenie całorocznego oddziaływania wychowawczego nauczyciel — w miarę możności ponownie z pomocą lekarza i psycho­loga — dokonuje podsumowania osiągniętych wyników. Formułuje zalecenia i uwagi dotyczące dalszej pracy z jego wychowankami już w trybie szkolnego nauczania. Wypełnioną Kartę dziecka należy prze­słać do odpowiedniej szkoły.

Both comments and pings are currently closed.
This theme is sponsored by