Kształtowanie pojęć matematycznych

Przystępując do prowadzenia zajęć z zakresu tzw. matematyki przedszkolnej trzeba uświadomić sobie, że ich celem nie jest nauka rachowania, lecz przygotowanie dzieci do posługiwania się pewnymi pojęciami. Aby dziecko sprecyzowało w swoim umyśle sens słowa „rower”, należy mu po prostu taki rower pokazać i wyjaśnić demonstrując jazdę na rowerze, na czym polega jego przydatność. Z pojęciami matematycznymi sprawa jest znacznie trudniejsza. Wszelkie określe­nia położenia (blisko, wyżej, na lewo itp.), kierunku (przed siebie, do tyłu itp.), wielkości (gruby, wąski, mniejszy itp.), ciężaru, pojemności, czasu — nie sposób zresztą wszystkich nawet sklasyfikować — nie dają się zdefiniować całkowicie przez jedną demonstrację, a poza tym mają charakter względny. Odległość lampy od podłogi wynosząca przykładowo 2 m upoważnia do stwierdzenia, że lampa wisi „wysoko” nad podłogą, podczas gdy lecący na tej samej wysokości bocian mógłby spotkać się z określeniem — że leci „bardzo nisko”. Względność i abstrakcyjność pojęć matematycznych każe ich wprowadzenie w przedszkolu potraktować w specjalny sposób — pojęć tych dziecko musi się uczyć, dochodząc do zrozumienia ich pełnego sensu na drodze wielu doświadczeń. Zabawy i ćwiczenia związane z kształtowaniem pojęć matematycznych mają właśnie na celu stworzenie okazji do takich doświadczeń — rola nauczyciela w tych zabawach jest bardzo ważna, skutkiem bowiem tej działalności może być pogłębienie zro­zumienia pewnych pojęć lub wytworzenie nowego ich obrazu, który może jeszcze być niekompletny, lecz nie powinien być błędny u żadnego z wychowanków. W tym sensie troska wychowawcy i czuwanie nad procesem myślenia każdego z dzieci jest sprawą podstawową i bardzo ważną.Warto również zwrócić uwagę na to, że kształtowanie pojęć mate­matycznych w pracy z 6-latkami wiąże się z jednej strony ze wzboga­caniem słownika dziecięcego, z drugiej zaś jest szkołą wykrywania zależności, podobieństw i różnić. Sposób prowadzenia zajęć jest sprawą bardzo ważną. Jako pod­stawowe warunki dla osiągnięcia dobrych wyników należy wymienić: naturalność sytuacji, atrakcyjność formy, — zainteresowanie przebiegiem zabawy i jej wynikami każdego z uczestników, — maksymalne wykorzystanie inwencji dzieci, — dopasowanie stopnia trudności występujących zagadnień do poziomu i umiejętności logiczno-matematycznych dzieci biorących udział w zajęciach (zabawa, w trakcie której część uczestników „gubi się”, jest nieudana). Poznawanie przez dzieci elementarnych pojęć matematycznych i opanowanie prostych operacji powinno następować w czasie samodzielnego działania dzieci. Pojęcia matematyczne kształtują się przez świadome wykorzystanie różnorodnego działania dzieci w zabawie, w różnorodnych sytuacjach naturalnych łub też w planowo organizo­wanych zajęciach. Naczelną metodą znajdującą zastosowanie w kształ­towaniu pojęć matematycznych są metody czynne, a więc samodzielne doświadczenia, przeżywanie, poszukiwanie zadania poleconego dzie­ciom do wykonania oraz ćwiczenia utrwalające, które pobudzają dziecko do powtarzania wcześniej nabytych umiejętności. Dużym utrudnieniem dla nauczycieli będzie zróżnicowanie grupy 6-latków pod względem ich przygotowania i rozwoju. Znalezienie generalnej recepty nie wydaje się możliwe. Jak uczy praktyka, koniecz­ne jest w takich przypadkach bardziej troskliwe zainteresowanie dzieć­mi słabiej przygotowanymi, tak aby w miarę upływu czasu zróżnico­wanie poziomu przygotowania dzieci się zmniejszało. Nie powinno to jednak odbywać się ze szkodą dla dzieci lepiej przygotowanych. Jednym z działów programu matematyki przedszkolnej jest przy­gotowanie sześciolatków do nauki o zbiorach. Ze względów na swą oczywistość logiczną, a również bogate możliwości pogłębiania pojęć i wykrywanie zależności między nimi, zabawy związane z tą dziedziną łączą się z bardzo ważnym środkiem dydaktycznym. Pozwalają bo­wiem na wyrabianie między innymi takich umiejętności jak: abstrahowanie jednej, ważnej w danym przypadku cechy przed­miotu spośród pozostałych cech, klasyfikacja przedmiotów według danej cechy (przeznaczenia, wielkości, kształtu itp.), posługiwanie się zwrotem „nie”, porównywanie ilości bez uciekania się do mechanicznych ra­chunkowych sposobów. I znów meritum sprawy nie polega na wprowadzeniu terminów zbioru, podzbioru itp., lecz na wykorzystaniu treści logicznych w nich zawartych, na kształtowaniu sposobu myślenia i rozumienia pojęć i zjawisk. Stosowana w opracowaniach i programach przeznaczonych dla nauczycieli terminologia jest konieczna do pogłębienia wiedzy prowadzących zajęcia przedszkolne związane z teorią zbiorów — dziecko natomiast może i powinno posługiwać się swoim „niemate-matycznym” językiem, który uprości mu poznanie i przyswojenie wpro­wadzonych pojęć i zależności. Podkreślić należy, że celem wprowa­dzenia elementów matematyki do programu pracy wychowawczo-dydaktycznej z sześciolatkami nie jest ani nauka liczenia (rachowania), ani terminologii matematycznej, lecz kształtowanie nawyku logicznego myślenia, w sposobie spostrzegania, określania i klasyfikowania — i i tym samym przygotowanie dzieci do dalszego kształcenia matema­tycznego już na terenie szkoły. Skuteczna realizacja programu wychowawczo-dydaktycznego z dziećmi na rok przed rozpoczęciem nauki szkolnej stawia przed nau­czycielem poważne wymagania tak pod względem przygotowania me­rytorycznego, jak i stosowania odpowiednich środków metodycznych. W wydanych przez WSiP Ćwiczeniach dla kl. I, we wkładkach Stu­dium Nauczania Początkowego Matematyki (NURT), w periodycznej prasie fachowej czy też opracowaniach o charakterze ogólnym doty­czącym całokształtu wychowania przedszkolnego znaleźć można wiele przykładów ćwiczeń i zabaw z zakresu kształtowania pojęć matematycznych, jak również cenne uwagi i wskazówki metodyczne. Pod­kreślić jednak należy, że materiały NURT-u czy artykuły w prasie fachowej przeznaczone są z zasady dla szkoły i jeśli nawet zajęcia mają formę zabawy, pozostają nadal lekcją. Wymagają więc adaptacji z za­stosowaniem metod przedszkolnych oraz innych pomocy i zabawek. W opracowaniu tym dokonano kilku takich przeróbek — w celu wskazania sposobów korzystania z istniejącej literatury.

Both comments and pings are currently closed.
This theme is sponsored by